Στυλίδης Ιορδάνης
Το οικόπεδο ΑΛΥΣΙΔΑ (Θεσσαλονίκη, Παπαναστασίου-Σταύρου-Δανιόλου-Κορίνθου) είναι επίσης μια ακόμη σημαντική ευκαιρία εκκίνησης δημόσιου διαλόγου για τα ζητήματα του σχεδιασμού χώρου αλλά, κυρίως, τα ζητήματα πολιτικών διεκδικήσεων που μπορούν να μετατρέψουν σωστά τις υποβαθμισμένες αστικές επικράτειες σε ιδεώδη εύφορα υπόβαθρα σχέσεων των ανθρώπων με το άμεσο εγγύς περιβάλλον.
ΚΑΙ σε αυτή την περίπτωση (οικόπεδο ΑΛΥΣΙΔΑ) η έναρξη της δημόσιας αντίστασης περιέρχεται στην δυναμική μιας μικρής ομάδας δραστήριων, όπως φαίνεται, πολιτών, γυναικών και ανδρών, που, ήδη έμπειρες και έμπειροι, ορίζουν τον ισχυρό συστατικό πυρήνα διεκδίκησης επαρκούς κοινωνικά και αισθητικά χώρου και χρόνου χαράς και ειρήνης, ελέγχοντας και υπερασπίζοντας την πλαστικότητα των ορίων της συζήτησης. Αφήνοντας, παρόλα αυτά, συνεχώς σε εκκρεμή θέση πολιτικής συμμετοχής εκατοντάδες, χιλιάδες πολίτες που επιθυμούν αλλά δεν έχουν την ιδιαίτερη, την ιδιότροπη, την έμπειρη ιδεολογική σχέση αλλά και, πολύ δυσκολότερα, την απαραίτητη γνώση και ενημέρωση για τα ζητήματα χώρου, χρόνου και αστικών σχέσεων. Τόσο για το ιστορικό όσο και το σύγχρονο γίγνεσθαι σχεδιασμού και αισθητικών αποτελεσμάτων στην χώρα και τον πλανήτη.
Έτσι, για αυτό, διαμορφώνεται πάντα και επικρατεί, κυριαρχεί, εντέλει, ένα περιορισμένος πυρήνας χειριστών και διακινητών πληροφορίας, άτυπων πολιτικών εκπροσώπων, του υπερ-πολυπληθούς σώματος πολιτών που απαθείς και ανενεργοί περιμένουν την στιγμή κάθε πολιτικής ενέργειας, την ενεργοποίηση κάποιου διακόπτη δράσης που καθορίζει το χρόνο της διαδήλωσης, τον χρόνο της ψηφιακής ψηφοφορίας με την ανώμαλη αίρεση της ‘’εντοπιότητας’’.
Το αν, δηλαδή, ανήκουν διοικητικά στον δήμο όπου ισχύουν τα χωρικά και πολιτικά δικαιώματά τους. Αυτή η τακτική, αυτές οι τακτικές, είναι πολιτικά καταστροφικές. Επειδή ορίζεται και καθορίζεται ένα σύνορο ένα σκληρό όριο πολιτικού δικαιώματος, βίαιης ανάσχεσης της πρόθεσης ενέργειας ανάλογα με την χωρική-πολιτική θέση, το χωρικό και ιδεολογικό αδειοδοτημένο σημείο ζωής και δράσης των πολιτών της πόλης, της συνοικίας, της γειτονιάς, του δήμου.
Στην περίπτωση του οικοπέδου ΑΛΥΣΙΔΑ η πρώτη παρατήρηση που χρειάζεται να συζητηθεί κριτικά είναι η αδύνατη επικοινωνιακή διασύνδεση με την μεγάλη ομάδα πολιτών που εργάζεται στο ζήτημα του οικοπέδου της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Αν και τα μέλη του σωματείου ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ εργάστηκαν αρκετά ώστε να συνδεθεί η τοπική δράση της μικρής ομάδας ΑΛΥΣΙΔΑ με την συνδυασμένη συλλογική πολιτική δυναμική της ομάδας για το “μητροπολιτικό πάρκο ΔΕΘ’’ κάτι τέτοιο δεν έχει επιτευχθεί ακόμη. Οι δύο τακτικές διεκδικήσεων δεν μπόρεσαν ακόμη να συνδυαστούν σε στρατηγική πολιτικής απάντησης ενάντια στην ανόητη εχθρική εκτίμηση του δήμου Θεσσαλονίκης. Η επόμενη παρατήρηση (ένα ζωτικό σύστημα ερωτημάτων) είναι η ανεπάρκεια της ενημέρωσης των μελών της ομάδας ΑΛΥΣΙΔΑ, ομάδας με ασταθή δεσμό επικοινωνίας (την εφαρμογή viber), για το συστατικό χωρικό και πολιτικό-πολιτισμικό νόημα της διεκδίκησης αλλά και της περιοχής.
• Τι χρειάζεται να γίνει; δηλαδή,
• Τι σημαίνει (τι περιέχει, τι περιλαμβάνει) η έννοια ‘’πάρκο’’ (δημόσιος κήπος);
• Ποια θα είναι η μορφή ή οι εναλλακτικές μορφές επιλογών;
• Τι πρόκειται να επηρεαστεί;
• Σε ποια έκταση ή ακτίνα χώρου;
• Ποιες πρόσθετες μεταμορφώσεις της γειτονιάς, της συνοικίας, θα προκληθούν;
• Για ποιο βάθος χρόνου;
• Με ποια ένταση επίδρασης;
• Πόσο θετική θα είναι η επίδραση της αλλαγής; Πως θα μετρήσουμε την επίδραση;
• Πως θα γίνει κατανοητή από τους πολίτες;
…ώστε να διεκδικηθεί το αποτέλεσμα μαζικά σε κάθε επόμενη στιγμή.
Όπως έχουμε αναφέρει, ξανά και ξανά, στις συγκεντρώσεις της ομάδας ‘’μητροπολιτικό πάρκο ΔΕΘ’’ το ζήτημα που διεκδικείται δεν μπορεί να αναφέρεται στο κλειστό, περιορισμένο, πεδίο χώρου, δηλαδή το εμβαδόν του εδάφους. Ούτε μπορεί να εξαντληθεί σε θεολογικού τύπου συζητήσεις καλού-κακού, οικονομικά ζωτικού – πολιτικά υποχρεωτικού.
Αλλά, οπωσδήποτε και συνέχεια, αισθητικά και φιλοσοφικά εύφορου.
Εξετάζοντας χωρικά και πολιτικά-οικονομικά την φύση του ζητήματος θα πρέπει ταυτόχρονα να εξεταστεί, να ενεργοποιηθεί, η αυστηρή κριτική του άναρχου συστήματος καταστροφικής αυτοκίνησης στην πόλη, να ενεργοποιηθεί η συζήτηση για πρόσθετα δίκτυα ελαφρού υπέργειου σιδηρόδρομου, να ενεργοποιηθεί η συζήτηση για την παραθαλάσσια συγκοινωνία, η συζήτηση για την σκοπιμότητα της διατήρησης του Οργανισμού ΔΕΘ στην περιοχή την εποχή της ολοκληρωτικής μετακίνησης στην ψηφιακή επικοινωνία. Να εδραιωθεί σωστά η σημασία, το πολιτικό υπόβαθρο, της έννοιας ΠΟΛΗ όπως ορίστηκε και διατέθηκε από τους διανοούμενους στο βαθύ παρελθόν μας και έκτοτε με ασφάλεια στην παγκόσμια βιβλιοθήκη νοημάτων.
Με τον ίδιο τρόπο η συζήτηση για το οικόπεδο ΑΛΥΣΙΔΑ πρέπει να συνδεθεί και να εξεταστεί ως διευρυμένο εύπλαστο στην έκτασή του πολιτικό-χωρικό ζήτημα που πρόκειται να αναμορφώσει καταλυτικά, θετικά, την ζωή των πολιτών σε ακτίνα ενός χιλιομέτρου ή περισσότερο, εφόσον συνδεθεί με την γεωγραφική και πολιτική-πολεοδομική ιδιαιτερότητα της περιοχής, την γενική συζήτηση για την σύνθετη αναβάθμιση και τα παραδείγματα αναβάθμισης αστικών περιοχών στις πόλεις του πλανήτη, την γενική συζήτηση για την ενέργεια, την συζήτηση για την βαθμιαία ή άμεση ριζική εξουδετέρωση της κατάρας των πόλεων, των ιδιωτικών οχημάτων, την συζήτηση για την βαθμιαία ή άμεση ριζική ανάκτηση δρόμων που πρέπει να αναμορφωθούν σε πυκνοφυτεμένους πεζόδρομους, σε ζώνες συναντήσεων ειρήνης και χαράς. Τα δημόσια σαλόνια της γειτονιάς, κάθε γειτονιάς, όπου οι πολίτες θα ζουν μαζί, όσο χρειάζεται, για όσο χρειάζεται, στο μεγαλύτερο διάστημα της ημέρας αλλά και τις νύχτες των εορτών, των θεαμάτων, των συζητήσεων για την πορεία, τις πορείες της συλλογικής διάθεσής τους.
Στην άμεση περιοχή του οικοπέδου ΑΛΥΣΙΔΑ, στα δυτικά, βρίσκεται ένα ακόμη ανενεργό οικόπεδο που επί δύο δεκαετίες ο δήμος δεν μπορεί να τακτοποιήσει νομικά το καθεστώς του ώστε και αυτό να ενισχύσει την ευφυή αναμόρφωση της περιοχής. Αυτό το οικόπεδο (Θεσσαλονίκη , Αλκμήνης-Σταύρου-Δανιόλου-Κορίνθου) είχε ανασκαφεί σε μια απόπειρα να κατασκευαστεί κτίριο. Προσπάθεια που ανακόπηκε πριν δύο δεκαετίες τουλάχιστον, ευτυχώς!. Και στα δύο οικόπεδα μπορεί να προταθεί η κατασκευή υπόγειων χώρων στάθμευσης όπου θα μεταφερθούν όλα τα οχήματα της γειτονιάς μαζί με τα συνεργεία επισκευών και συντήρησης οχημάτων. Ώστε να καθαριστούν τα τμήματα των οδών Δανιόλου (από Δυρραχίου έως Κορίνθου), Κορίνθου (από Δανιόλου έως Παπαναστασίου) και να πεζοδρομηθούν με ισχυρή φύτευση και δημόσιο εξοπλισμό, καλοσχεδιασμένα τραπέζια και καθίσματα.
Αυτή η πρόταση αναβαθμίζει εξαιρετικά την ζωή των κατοίκων επειδή θα μπορούν να προστατεύουν τα οχήματά τους, να τα συντηρούν, χωρίς να βασανίζονται καθημερινά για θέσεις στάθμευσης. Στην οροφή των οικοπέδων, στο επίπεδο του εδάφους, προτείνεται φυσικά τόσο η ισχυρή φύτευση όσο και η εγκατάσταση μονάδων συγκομιδής ενέργειας που ήδη δοκιμάζονται με εξαιρετικά αποτελέσματα σε πολλές πόλεις της Ευρώπης. Οι ‘’ομπρέλες’’ είναι κατασκευές ύψους έως 6 μέτρων με ικανή τεχνικά και αισθητικά διάμετρο στραμμένες με την ανάλογη γωνία στον νότο. Το αποτέλεσμά τους είναι η βαθιά σκιά στο έδαφος-δάπεδο, άρα η παραγωγή χώρου καθημερινών συναντήσεων και συλλογικής ζωής, και η συγκομιδή αρκετής ενέργειας ώστε να τροφοδοτηθούν όλες οι ανάγκες φωτισμού τόσο των κήπων και των πλατειών όσο και των εγκαταστάσεων εξυπηρέτησης κάτω από το έδαφος.
Μια τέτοια επίλυση θα αναβάθμιζε την περιοχή προσελκύοντας, πείθοντας τους πολίτες, να αναπτύξουν, να αγαπήσουν και πάλι την υπαίθρια συλλογική ζωή, κάτω από τις σκιές των δένδρων, των θάμνων, των στεγάστρων. Με τον τυπικό αλλά και τον επιπλέον ευφυή τρόπο κατοίκησης. Δηλαδή, την συνέχιση της ζωής εκεί, στην πολύ μεγάλη έκταση χώρου, με συνεχείς δράσεις σε όλη την διάρκεια της ημέρας και την νύχτα. Η εγκατάσταση συσκευών μαγειρικής με αέριο και η δωρεάν παροχή ενέργειας για τηλέφωνα και υπολογιστές, οι πολλαπλές ελαφρές οθόνες για κινηματογράφο και on-line παρακολούθηση εκπομπών θα είχε σαν αποτέλεσμα την συνάντηση όλων των ηλικιών τόσο στο σύστημα των δύο οικοπέδων όσο και στα υπόλοιπα εμβαδά χώρου που βρίσκονται διασκορπισμένα στην περιοχή και θα ενωθούν σε ενιαίο σύστημα σχεδιασμένης αστικής υπαίθριας ζωής.
Συνήθως κάθε συζήτηση για ένα κοινωνικό, τεχνικό και πολιτικό ζήτημα χώρου και χρόνου, πολιτικών σχέσεων χαράς και ειρήνης εξαντλείται στα όριά της που δεν τίθενται επίσημα αλλά ‘’υπονοούνται’’. Έτσι, σε αυτή την συζήτηση για το οικόπεδα ΑΛΥΣΙΔΑ (αλλά και το οικόπεδο ΔΕΘ) ‘’υπονοείται’’ πως τα όρια των λεωφόρων και των δρόμων είναι και τα όρια της συζήτησης.
ΟΧΙ, δεν είναι έτσι, δεν μπορεί να είναι έτσι.
ΓΙΑΤΙ, κάθε φορά που ένα ευφυές αποτέλεσμα θα επιτυγχάνεται ο χώρος (και ο χρόνος του χώρου) διατίθεται δημοκρατικά και συνεχώς σε κάθε πολίτη της γειτονιάς, της συνοικίας, του δήμου, της πόλης. Αν, όταν συμβεί, επιτευχθεί αυτή η εντυπωσιακή (έτσι φαντάζομαι) στην περιγραφή της αναβάθμιση του οικοπέδου ΑΛΥΣΙΔΑ αλλά και του ανενεργού οικοπέδου στα δυτικά τότε κάθε πολίτης από οπουδήποτε θα μπορεί να επισκέπτεται (οδοιπορώντας, με ποδήλατο, με λεωφορείο, με ΤΡΑΜ, με το ΜΕΤΡΟ) και να απολαμβάνει το ορισμένο, δυνατό ή ασθενές, συνεχώς αναθεωρούμενο αποτέλεσμα.
ΓΙΑΤΙ αυτό το εμβαδό πολιτικά και αισθητικά ενεργού χώρου και χρόνου θα είναι, χρειάζεται να είναι, συνδεδεμένο στο δίκτυο πεζοδρομήσεων και άλλων εγγύς και μακρύτερα ενεργών αισθητικά και πολιτικά χώρων. Το Μεγάλο Πάρκο του Ρέματος, η ευρύχωρη σκιερή (όταν γίνει) αυλή του 1ου Γυμνάσιου Χαριλάου, το μικρό τμήμα κήπου επί της Παπαναστασίου, ο ελεύθερος χώρος στην γωνία Αλκμήνης και Σταύρου, ο χώρος της παιδικής χαράς και η πεζοδρόμηση μεταξύ Κανάρη και Μπότσαρη, ο μικρός χώρος κήπος Μανώλη Ρασούλη πρέπει να αποτελούν, να αποτελέσουν ένα δίκτυο περιπάτων, επισκέψεων, συναντήσεων, συλλογικών εκδηλώσεων χαράς και ειρήνης.
Στην περιοχή μας, όπως γνωρίζουν όλοι/όλες οι πολίτες και κάτοικοι, η ένταση κυκλοφορίας δεν εκτείνεται σε όλη την διάρκεια της ημέρας. Οι ευφυώς σχεδιασμένες νέες πεζοδρομήσεις (ίσως ολόκληρη η οδός ΔΑΝΙΟΛΟΥ) μπορεί να συνδέσουν σωστά το σύστημα των οικοπέδων ΑΛΥΣΙΔΑ με το πάρκο της Νέας Ελβετίας, ίσως, γιατί όχι, με πρόσθετο διάδρομο ήσυχης και άνετης πεζοπορίας, με τον ‘’Μητροπολιτικό δημόσιο κήπο ΔΕΘ’’. Έως εκεί…!!!
Σκοπός αυτής της γενναίας επέκτασης της περιγραφής είναι να καταδειχτεί πως δεν συζητάμε, όταν συζητάμε, για μικρές περιορισμένες εκτάσεις χώρου που θα εξαντληθούν και θα παρακμάσουν αμέσως μετά την δημιουργία τους. Συζητάμε για ένα δίκτυο μικρών και μεγαλύτερων εμβαδών (χάρτης) αλλά και ένα δίκτυο συνδεσμολογιών με πεζοδρομήσεις οδών που δεν θα προσφέρουν μόνο τα υπόβαθρα για την συλλογική ειρηνική ζωή ‘’εδώ και εκεί’’, ΄΄όταν τύχει’’, αλλά θα μεταμορφώσουν την πόλη κοινωνικά και πολιτικά, αισθητικά και φιλοσοφικά προσελκύοντας και πάλι ελεύθερους και χαρούμενους πολίτες, ενεργούς και ενθουσιώδεις για κάθε στιγμή της ημέρας και της νύχτας, έξω από τις τακτοποιημένες φωλιές ανησυχίας, στενοχώριας, απομόνωσης και αδύνατων σχέσεων.□
